ΔΗΜΟΣ ΚΡΑΘΙΔΑΣ – ΔΗΜΟΣ ΦΕΛΛΟΗΣ - ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΟΝΩΝΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΔΙΨΩ

Μετάβαση στο περιεχόμενο

Κύριο Μενού:

ΔΗΜΟΣ ΚΡΑΘΙΔΑΣ – ΔΗΜΟΣ ΦΕΛΛΟΗΣ

Πολιτισμός > Λαογραφία-Παράδοση
ΔΗΜΟΣ ΚΡΑΘΙΔΑΣ – ΔΗΜΟΣ ΦΕΛΛΟΗΣ
Είναι 20 Μαΐου, όταν αποφάσισα να επισκεφθώ τους τρεις βορειοανατολικούς δήμους της επαρχίας Καλαβρύτων, που παρουσιάζουν όμως μεγάλο πρόβλημα στις συγκοινωνίες τους. Το πρόβλημα αυτό μαζί και άλλα παρόμοια αλλά και πληροφορίες για την Αιγιάλεια και τον τέως δήμο Ερινεού, μου το έλυσε ο φίλτατος φίλος, νομικός της πόλης μας, Ευάγγελος Τρίγγας, που ο ίδιος προσωπικά με διευκόλυνε με το αυτοκίνητό του. Προκαταβολικά τον ευχαριστώ!
Ξεκινήσαμε λοιπόν το πρωί διασχίζοντας τη βόρεια πλευρά της επαρχίας Πατρών, την Αιγιάλεια και φτάσαμε στον Πλάτανο, που ήταν η χειμερινή έδρα του τέως δήμου Κραθίδας. Το δήμο διασχίζει ο Κράθης ποταμός και βρέχεται ένα μικρό τμήμα του από τον Κορινθιακό κόλπο στο μέρος του Πλάτανου. Τούτος ο δευτέρας τάξεως δήμος με τις δυο πρωτεύουσές του πήρε τ’ όνομα απ’ τον Κράθη ποταμό. Γι’ αυτό το μικρό μέρος της επαρχίας Καλαβρύτων, που φτάνει ως τη θάλασσα και που χωρίζει τον τέως δήμο Αιγείρας απ’ την επαρχία Αιγίου, ο Παυσανίας στα «Αχαϊκά» του γράφει:
«Αφού περάσουμε τον Ηρακλέα (:εννοεί το Βουραϊκό ποταμό) φθάνομε στην εκβολή ενός ποταμού, ο οποίος αστείρευτος κατεβαίνει από ένα όρος αρκαδικό˙ ονομάζεται δε και ο ίδιος ο ποταμός Κράθις και το μέρος του όρους, όπου υπάρχουν οι πηγές του ποταμού.
Από την Κραθίδα αυτήν ονομάσθηκε και ποταμός κοντά στην Κρότωνα της Ιταλίας (Ο Παυσανίας στις περιηγήσεις του φαίνεται ότι επισκέφθηκε πρώτα την Ιταλία και βρήκε εκεί τους κατοίκους της Αιγιάλειας, που ήταν εγκατεστημένοι στις αποικίες τους και του διηγήθηκαν ότι έδωσαν στις νέες κτίσεις τους τοπωνύμια ελληνικά). Κοντά στην αχαϊκή Κραθίδα κατοικείτο κάποτε η πόλις Αιγαί. Λένε ότι η πόλις αυτή ερημώθηκε ύστερα από καιρό από ασθένειες, οι οποίες κατέστρεψαν τους κατοίκους. Για τις Αιγαίς αυτές και ο Όμηρος έκανε μνείαν στους λόγους της Ήρας: «Αυτοί δε στην Ελίκη και στας Αιγαίς κομίζουν δώρα» επειδή όπως φαίνεται ο Ποσειδώνας είχε τιμές εξίσου και στην Ελίκη και στας Αιγαίς. Όχι πολύ μακριά από την Κραθίδα, θα βρης στα δεξιά του δρόμου μνήμα και θα δης στη στήλη του μνήματος ζωγραφιά, αμυδρώς διατηρουμένην, έναν άνδρα που στέκεται δίπλα σε άλογο. Στο ονομαζόμενον δε Γαίον η απόστασις από τον τάφο είναι περίπου τριάντα στάδια˙ ο δε Γαίος είναι ναός της Γης με την επωνυμία Ευρυστέρνου. Υπάρχει μάλιστα ξόανον από τα πιο αρχαιότατα. Η γυναίκα η οποία αναλαμβάνει εκάστοτε την ιερωσύνη υποχρεούται από της εισόδου της στο αξίωμα να μένη αγνή και προηγούμενα όμως πρέπει να μην έχη γνωρίσει παρά έναν μόνο άνδρα. Υποβάλλονται δε σε δοκιμασία πίνοντας αίμα ταύρου. Όποια από τις γυναίκες τύχαινε να μην πει την αλήθεια έπαιρνε αμέσως την τιμωρία από την δοκιμασία. Αν δε διαμφισβητήσουν περισσότερες γυναίκες την ιερωσύνη, προτιμάται εκείνη που θα οριζόταν με τον κλήρο».
Αυτά γράφει ο Παυσανίας ερχόμενος από Πάτρα προς Αιγιάλεια για την τότε Κραθίδα φεύγοντας στη συνέχεια για την Αιγείρα.
Ο Πλάτανος είχε 350 κατοίκους το 1906. Σήμερα πρέπει να έχει πολύ περισσότερους διότι είναι σε τέτοιο μέρος χτισμένος αμφιθεατρικά με απεριόριστο ορίζοντα στον Κορινθιακό κόλπο και στην απέναντι Στερεά Ελλάδα, που τον προτιμούν συνήθως οι ευκατάστατοι Έλληνες χτίζοντας στην ωραία περιοχή του τις επαύλεις τους.
Πάνω απ’ το χωριό όλα τα βουνά είναι πευκόφυτα και πιο ψηλά αρχίζουν οι ελατόφυτες περιοχές, όπως πλησιάζουμε στους πρόβουνους του Χελμού. Το πρώτο χωριό που συναντήσαμε ανεβαίνοντας μέσα σε πυκνά δάση είναι η Κάτω Ποταμιά χτισμένη στη δυτική πλευρά του Κράθη ποταμού με 311 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, παράγουν δε και ρετσίνι.
Σύμφωνα με τις παραδόσεις, το χωριό υπήρχε εδώ από το 1635 μ.Χ., ενώ ήταν κάποτε και πρωτεύουσα του δήμου. Οι κάτοικοί του τους χειμερινούς μήνες κατεβαίνουν στις αποικίες τους στα χωριά Βούτσιμο και Καλαμιά, απ’ τα οποία το μεν πρώτο είχε κάποτε 207 κατοίκους και το δεύτερο 65.
Στις δυο αυτές παραχειμαστικές περιοχές που κατεβαίνουν, καλλιεργούν σταφιδαμπέλους και παράγουν γύρω στα 300 χιλιόλιτρα σταφίδα, ελάχιστο λάδι και κρασί καθώς και μετάξι.
Φεύγοντας απ’ την Κάτω Ποταμιά ανεβήκαμε στην Άνω που έχει 855 μ. υψόμετρο και 307 κατοίκους. Τούτο το χωριό το χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι του Πλάτανου για παραθέρισμα τους καλοκαιρινούς μήνες, διότι είναι κατά κάποιο τρόπο κοντά στους πρόβουνους του Χελμού.
Προχωρώντας στον ανηφορικό δρόμο φτάσαμε στη Βαλιμή, θερινή πρωτεύουσα του δήμου Κραθίδας. Είναι στην ανατολική όχθη του ποταμού και είχε κάποτε 772 κατοίκους. Το χωριό έχει πολλές συνοικίες, άφθονα νερά και είναι όλες οι συνοικίες τυλιγμένες μέσα στις λεύκες και στα οπωροφόρα δέντρα. Εδώ καταφτάνουν τους καλοκαιρινούς ιδίως μήνες πολλοί παραθεριστές από την Πάτρα, Αίγιο και Αθήνα για ν’ απολαύσουν το οξυγόνο που το φρεσκάρουν τα δάση, οι λεύκες και τα παντός είδους οπωροφόρα δέντρα καθώς και τα κρυστάλλινα νερά της. Το χειμώνα όλοι σχεδόν οι κάτοικοι κατεβαίνουν στα Βαλιμίτικα, που τα ονομάζουν αποικία τους.
Τα επόμενα δύο χωριά του δήμου Κραθίδας είναι η Συλίβαινα με 174 κατοίκους και τα Συλιβαινιώτικα ή Συλιμιώτικα με 48 κατοίκους.
Εδώ τελειώνουμε τη διήγηση του μικρού τούτου δήμου κι εμείς ταξιδεύοντας περνάμε στο δήμο Φελλόης, που βρίσκεται βορειοανατολικά των Καλαβρύτων φτάνοντας στη Σελλιάνα που έχει υψόμετρο 689 μ. και είχε κάποτε εδώ 761 κατοίκους.
Η πρωτεύουσα του τέως δήμου Φελλόης έχει άφθονα νερά και είναι κατάφυτη από οπωροφόρα δέντρα, στα οποία τον πρωτεύοντα ρόλο έχουν οι καρυδιές.
Γύρω απ’ το χωριό είναι πυκνά δάση από πλατάνια και λεύκες. Το ωραιότερο δάσος πλατάνων είναι στην είσοδο του χωριού, που την ονομάζουν Τρανή βρύση. Τούτη τη μαγιάτικη μέρα που βρισκόμαστε στην ακριτική προς την Κορινθία πρωτεύουσα του δήμου, πάνω σε μεγάλο υψόμετρο που τα πουλιά μας καλωσορίζουν με τα τραγούδια τους είναι πραγματική μαγεία, εδώ στο έμπα του χωριού.
Όπως μας λένε οι εναπομείναντες στη Σελλιάνα κάτοικοι πιο ωραία είναι τις πρωινές ώρες, που κελαηδούν πολλά αηδόνια μαζί, γιατί κατά περίεργο τρόπο σε τούτα τα πυκνά δάση κατοικούν χιλιάδες απ’ αυτά τα ωδικά πτηνά.
Δεν πειράζει όμως που δεν είχαμε σήμερα την τύχη να τ’ ακούσουμε. Θα τ’ απολαύσουμε αύριο πλησιάζοντας στην Αγία Λαύρα. Μέσα στο χωριό υπήρχαν παλαιά δυο υδρόμυλοι κι ένας εκτός του χωριού στις όχθες του ποταμού Κριού, που διασχίζει το δήμο. Και τώρα θα δώσουμε την ανιστόρηση στον Γ. Παπανδρέου, ο οποίος γράφει το 1906 για τη Σελλιάνα τα εξής: «Επί Τουρκοκρατίας ο δήμος Φελλόης απετέλει ιδίαν περιφέρειαν, η διηύθυνε τω 1821 ο Μουλά Γιακούπ˙ τούτον δ’ ενθυμείται ο και νυν εν Βεργοβίτση ζων 102 ετών (:αυτά έγραφε ο Παπανδρέου το 1906) γέρων Αναγνώστης Οικονομόπουλος διασκεδάζοντα εν ελληνικώ γάμω, εις ον είχε κληθή, και άδοντα εξ υπαμοιβής μετά των παιζόντων τα εγχώρια όργανα γύφτων το άσμα της Ελένης του Λειβαρτζίου (:εκείνη την Ελένη που περιγράψαμε όταν βρισκόμαστε στο Λειβάρτζι). Ότε εσπευσμένως Τούρκοι ειδοποίησαν αυτόν να φύγη μετά τον περί αυτόν, διότι εξερράγη η επανάστασις. Εν ω δ’ ούτοι έλαβον την άγουσαν εις Αρφαρά, οι προύχοντες της Σελλιάνης γινώσκοντες το κίνημα έδραμον δι’ ατραπών και κατέλαβον ύψωμα τι βραχώδους ρύματος παρά τα Αρφακά, και διερχομένους εκείθεν εφόνευσαν πάντας δι’ ανταλλαγής ολίγων πυροβολισμών». Και ο Παπανδρέου τελειώνει: «Κατά τον ιερόν δ’ αγώνα προς σκέπην και καταφύγιον των γυναικοπαίδων εχρησίμευον και μεγάλα σπήλαια, ων το στόμιον ήτο εκτισμένον μετά θύρας εισόδου, το παρά Βεργοβίτσαν, το υπέρ την Σελλιάναν εν μέσω του αποτόμου βράχου περιστερεώνος (ως έχοντος άφθονους φωλεάς περιστεριών) και δύο παρά το περιθώρι. Ο μεγαλύτερος δ’ οπλαρχηγός του δήμου ήτο ο καπετάν Γκολφίνος ο Δεκαφτάρης (:με 17 παλικάρια) Σελλιανίτης».
Βόρεια της Σελλιάνας και σε απόσταση περίπου 5χμ. συναντήσαμε τη Βεργοβίτσα, όπου κάποτε εδώ κατοικούσαν 502 κάτοικοι. Και τα δύο αυτά χωριά είναι χτισμένα ανατολικά του Κριού ποταμού.
Απ’ τη δυτική πλευρά είναι η Σβυρού και η Βελλά. Το μεν πρώτο με 150 κατοίκους και το δεύτερο με 327, εννοείται το 1906. Απ’ τη Βελλά κατάγονταν δυο πρωτοξάδελφοι επίσκοποι: ο Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Φιλάρετος Γιαννούλης και ο Δαμασκηνός Σπηλιόπουλος, επίσκοπος Ηλείας.
Τέλος, από τούτο το χωριό καταγόταν κι ο Χρήστος Κορύλλος, ο ωραίος εκείνος θυμόσοφος – συγγραφέας και διευθυντής του Δημοτικού Νοσοκομείου των Πατρών, που στην εποχή του κατακοσμούσε την ιατρική επιστήμη και την πόλη μας καθώς και ο Πολύβιος Κορύλλος, ανηψιός του Χρήστου, καθηγητής της ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Τον Αύγουστο του 1922 φυλακίστηκε σαν αρχηγός συνωμοσίας κατά του βασιλικού καθεστώτος. Στις 7 Ιουνίου 1920 έγραφε η αθηναϊκή εφημερίδα «Εστία» ότι έκανε με επιτυχία την πρώτη την πρώτη εγχείρηση καρδιάς. Μετά την αποφυλάκισή του έφυγε για τη Νέα Υόρκη, όπου διετέλεσε καθηγητής του εκεί Πανεπιστημίου μέχρι του θανάτου του, το 1937. Είχε δημοσιεύσει στη γαλλική γλώσσα πολλές ιατρικές διατριβές. Τα δε χειρουργικά του εργαλεία καθώς και τη βιβλιοθήκη του κληροδότησε στο Δημοτικό Νοσοκομείο των Πατρών.
Νοτιοδυτικά απ’ τη Σελλιάνα συναντήσαμε το Σύνεβρον με 141 κατοίκους και πιο ψηλά την Αράχωβα με 573 κατοίκους. Τούτο το χωριό είναι απ’ τα ορεινότερα του δήμου Φελλόης. Γι’ αυτό και οι περισσότεροι κάτοικοί του κατέβηκαν κι έκτισαν τ’ Αραχωβίτικα στην εθνική οδό κάτω απ’ το χωριό Δρέπανο των Πατρών. Έχει άφθονα νερά και δυο ονομαστές πηγές με πολύ κρύα νερά. Η μία ονομάζεται Πέρα Βρύση και η άλλη της Αρβανίτισας, που όπως λέει η παράδοση του χωριού, κάποια Αρβανιτοπούλα ήπιε και από το πολύ ψύχος του νερού πέθανε. Τέλος, η Αράχωβα έδωσε στην Εκκλησία τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Χρύσανθο, τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσίθεο Σκαρπέτη, σύμφωνα με μια επιγραφή που σώζεται από το 1706 στο βυζαντινό ναό του αγίου Νικολάου, ότι δηλαδή εξωραΐσθη υπό του ανωτέρου Πατριάρχη. Επίσης, από τούτο το χωριό κατάγονται οι αρχιερείς Δανιήλ και Αθανάσιος Σκαρπέται και Σεραφείμ και Μιχαήλ Γομούροι, καθώς και οι αρχιερείς Άρτας Γεννάδιος Παναγιωτόπουλος και Ύδρας και Σπετσών Αρσένιος Γομπούρος.
Ήδη φτάσαμε στο τελευταίο χωριό του δήμου Φελλόης, το Περιθώρι, που πάλαι ποτέ κατοικούσαν εδώ 735 κάτοικοι, είναι δε χτισμένο σε υψόμετρο 902μ., πλημμυρισμένο στο πράσινο με άφθονα νερά και υγιεινό κλίμα.
Πριν φύγουμε απ’ το δήμο Φελλόης, θα ήταν σοβαρή παράλειψή μας αν δεν αναφέραμε και μερικές λαογραφικές παραδόσεις, που οι κάτοικοι πίστευαν εδώ πάνω ψηλά στα Καλαβρυτοχώρια. Η πρώτη είναι η εξής: «Οι νεράιδες όπου ιδούν κανέναν πολύ ωραίον άνδρα, τον παίρνουνε και κάνουνε παιδιά με δαύτον. Όποιος νοήση και πάρη το φέσι μιας νεράιδας, τότε ό,τι χάρη της ζητήση του την κάνει και τον αφήνει και γυρίζει σπίτι του. Λένε πως ο Πετρόμπεης ήτανε από Νεράιδες. Οι Νεράιδες δίνουνε και πάθος στον άνθρωπο, τη νεραϊδόφραντζα˙ κι αυτή γιατρεύεται με ξόρκια και μαγικά».
Να και μια παράδοση απ’ το χωριό Βελλά που πριν από λίγο ξαποστάσαμε εκεί: «Ο διάβολος μπαίνει τη νύχτα εκεί που κοιμώνται τα γίδια, γίνεται κι αυτός τραγί και τα … και ψοφάνε αυτά. Για να τα γλιτώσει εκείνος που τα ’χει, τους βγάζει από το λαιμό τα τσοκάνια(=κουδούνια), τα φέρνει τρεις φορές γύρω σ’ ένα ερημοκλήσι κι ύστερα από τον τρίτο γύρο ρίχνει τρεις ντουφεκιές˙ έπειτα τα γυρίζει πάλι τρεις φορές ολόγυρα από ένα χαλασμένο μύλο και κάθεται και τα φυλάγει ο ίδιος, χωρίς δηλαδή να τα δώσει σε τσοπάνη μισθωτό, ώσπου να πάψει ο ψόφος. Έτσι δεν τα βρίσκει ο διάβολος, γιατί δεν ακούει τα τσοκάνια. Ύστερα από ’να μήνα απάνω κάτω τους βάζει καινούρια τσοκάνια και τα παραδίνει στον τσοπάνη που φυλάγει και τ’ άλλα γίδια του χωριού.
Πολλές φορές πηγαίνει ο διάβολος στο μαντρί και βγάζει τα γίδια να τα νυχτοβοσκήσει. Αυτό το κάνει μόνο για να κάμη κακό στο νοικοκύρη, γιατί τον αναγκάζει ν’ ακολουθήσει για να ιδή πού πηγαίνουν τα γίδια κι έτσι να βρη περίσταση να τον βλάψη.
Για τούτο, μια φορά ο Ασημάκης Διαμαντόπουλος από τη Βελλά εβγήκε να ιδή πού παν τα γίδια τη νύχτα μοναχά τους και σαν τα είδε κι επήγαιναν κατά τον γκρεμό κι άκουγε σούριγμα τσιοπάνη χωρίς να τον βλέπη, ηθέλησεν να τα γυρίση πίσω και εστραβώθη˙ τον εβάρεσε το ξωτικό».

 
Επιστροφή στο περιεχόμενο | Επιστροφή στο κύριο μενού